Nostalji Zamanı: Eski Kurban Bayramları Nasıl Olurdu?

Bayram demek en çok da gelenek demektir. “Nerede o eski bayramlar?” diye sorarken aslında alt metinde eski geleneklerin güzelliğini ararız.

Genel olarak geleneklere uymaya çalışsak da maalesef birçoğunu geride bırakmış bulunuyoruz. Eskide kalmış gelenekleri biraz olsun hatırlayalım, eski gelenekleri özleyenlerin özlemini biraz olsun dindirelim istedik ve Osmanlı’daki Kurban Bayramı geleneklerini derlediğimiz bu içeriği hazırladık. Şimdiden keyifli okumalar dileriz. İşte detaylar:

1. Bayram Öncesindeki Hazırlıklar

Osmanlı’da bayramlar, tüm sene boyunca heyecanla beklenir zamanı yaklaşınca coşkuyla hazırlıklar yapılmaya başlanırdı. Padişah tarafından bayramdan önce yayınlanan tembihnâmeler ile birlikte tüm hanelerde bayram temizliği başlar, toplumun uzak durması gereken davranışlar tekrar hatırlatılır, insanlar manen bir temizliğe yönlendirilirdi. Dolaplardan en yeni ve en temiz kıyafetler çıkarılır, sokaktaki çeşmeler, sokaklar elden geçirilirdi. Sokaklar da insanlar da yenilenmeye çalışırdı.

eski-bayram-gelenekleri

2. Bayram Günündeki Hazırlıklar

Arefe günlerinde top atışları yapılırdı. Bayram gecelerinde mahallenin bekçisi, sabaha karşı tıpkı sahur zamanında olduğu gibi davullarını çalar çeşitli mâniler söylerdi. Anlayacağınız, bayram coşkusu sabahın ilk ışıklarından itibaren yaşanmaya başlanırdı. Bayram namazı için erkekler temiz kıyafetlerini giyip yakınlarındaki camiye gider bayram namazı kılardı. Kadınlar ise namaz dönüşü beylerini ve evin diğer erkek üyelerini karşılamak üzere bayram kahvaltısı hazırlıklarını yapardı. Kahvaltı sonrasında bayramlıklar giyilip büyüklerin evleri, ölmüşlerin mezarları ziyaret edilmeye başlanırdı.

bayramlar

3. Tebrik Merasimleri Düzenlenirdi

Önceleri Topkapı Sarayı’nda daha sonraları ise Dolmabahçe Sarayı’nda ve Yıldız Sarayı’nda bayram tebriği merasimleri düzenlenirdi. Devlet erkânı Ayosofya ya da Sultanahmet Camii’inde bayram namazını kılardı.

kurban-bayrami

4. Kurbanlık Hayvanlar Beslenirdi

Kurban Bayramı’nda kurban edilecek hayvanlar padişah için “Saya Ocağı” denilen bir yerde özel olarak beslenir daha sonra saya neferleri tarafından kesimi ile ilgilenilirdi. Padişah, “Hırka-i Saadet Dairesi” denilen yere gider ve kendisi için hazırlanan kurbanlardan ilk olanı kendisi keserdi. Kesilen kurbanlar; medreselere, kimsesiz veya dul kadınlara, tulumbacılara, bekçilere dağıtılırdı.

bayram

5. İkramlıklar Düşünülürdü

Subay ve memurlara bayram hediyesi olarak maaş ikramiyesi verilirdi, büyük camiilerde halka hediye, şeker, helva ve lokumlar; cezaevindeki mahkumlara helva dağıtılırdı. İmkânı olan her evde turunç reçeli bulundurulurdu ki et tüketimi dengelensin sindirim biraz olsun rahatlayabilsin diye.

bayram-sekeri

6. Veresiye Defterleri Kapatılırdı

Toplumun zengin insanları ödeme güçlüğü çeken kişilerin borçlarını ödeyerek veresiye defterlerini kapatırdı.

bayram-el-opme

7. Etrafı Arefe Çiçekleri Donatırdı

Bayramdan önce imkânı olan her aile çocuğuna yepyeni bayramlık kıyafetler alırdı. Çocuklar da büyük sabırsızlıkla bekledikten sonra arefe günü bayramlık kıyafetlerini giyer sokakta gezmeye başlardı. Bayramlıklarını giyip etrafta keyifle dolaşan çocuklara “arefe çiçeği” denirdi.

anne-baklavasi

8. Küçükbaş Hayvan Tercih Edilirdi

Günümüzde kurbanlıklara genel olarak birkaç ortak ile girilir ve büyükbaş hayvan tercih edilir. Osmanlı’da ise daha çabuk ürediğine inanıldığı ve büyükbaşa göre daha makbul görüldüğü için genel olarak küçükbaş hayvan tercih edilirdi.