Osmanlıdan Günümüze Şerbet Kültürü

Dillere destan lezzetlerle dolu Osmanlı sofralarında içecek seçeneği neydi sizce? Son derece özenle hazırlanan sofralarda içecek seçeneğinin de farklı bir yapım olacağını tahmin etmek zor değil sanki ne dersiniz? Evet, Osmanlı sofralarında su bulunmazmış, e tabii o zamanlar meyve suları da yok. Ne yapsalardı? Tabii ki şerbet! Osmanlı sofralarında çok önemli bir yer tutup baş içecek olmuş şerbet hakkında 13 bilgi:

1. Şerbet; Doğu Akdeniz, Ortadoğu ve Orta Asya’da İslam toplulukları tarafından ortaya çıkarılmıştır. Şerbetin Batı’ya yayılışı ise, büyük oranda Osmanlı İmparatorluğu zamanında gerçekleşmiştir.

osmanli-serbeti8

2. Çeşitli meyveler, bal, gül, fulya, ıhlamur, papatya gibi bitkilerden yapılan şerbetler; oldukça seviliyor yaz ya da kış mevsimi fark etmeksizin tüketiliyormuş.

osmanli-serbeti4

3. Özenle hazırlanan Osmanlı sofralarında şerbet dümdüz bir bardakla sunulacak değil tabii; şerbet altın tombalakta sunuluyor, tüm yemeklere de yakışıyormuş.

osmanli-serbeti5

4. Şerbet, öylesine benimsenmiş öylesine sevilmiş bir lezzetmiş ki çıraklara “şerbetlik parası” adı altında verilen bir bahşiş bile varmış.

osmanli-serbeti7

5. Zaman zaman sebillerde halka Allah rızası için şerbetler dağıtılırmış.

osmanli-serbeti9

6. İslamiyet’te alkollü içecekler yasak olduğu için içecek kültürü olarak şerbet ve hoşaflara yoğunlaşılmış. Şehirlerde “şerbetçi” dükkânları açılmış, oldukça rağbet görmüştür. Şerbetçi dükkanları olduğu gibi, seyyar şerbetçiler de sokaklarda çeşitli nidalar ile hizmet ediyormuş.

osmanli-serbeti6

7. Osmanlı padişahlarının çocukları olunca ziyarete gelenlere altın, gümüş ve billur gibi değerli kaplara konularak cariyeler tarafından şerbet ikram edilirmiş.

osmanli-serbeti3

8. Doğum, düğün, sünnet, bayram, ölüm gibi toplantılarda şerbet ikram etmek adet haline gelmiş; ikram etmeyenler ayıp karşılanmıştır.

osmanli-serbeti1

9. Saray kültüründe şerbetin özü kristal sürahilerde saklanır, ibriklerle masaya getirilir, konuklara özel taslarda sunulurmuş.

osmanli-serbeti2

10. Şerbetin şifalı olduğuna inanılıyor ilaç niyetiyle de tüketiliyormuş.

11. Kanuni Sultan Süleyman sıcak bir yaz günü Yeniçeri ortalarını ziyaret ederken, susamış. Ona bir kap içinde soğuk şerbet ikram etmişler. Kanuni, ikram edilen şerbeti öylesine beğenmiş ki teşekkür edebilmek için boşalan tası altınla doldurtup öyle geri göndermiş. O günden sonra bu hareket, bir nevi uzlaşma işareti sayılmaya başlanmıştır.

12. Osmanlı döneminde şerbet ile ilgili bir kanunname bile çıkarılmış. O kanunnamede şu satırlar yer almıştır: “Şerbetçiler gözlenecek, üzümün okkası bir akçeye alındığında, şerbetin iki okkası bir akçeye olur. Misk ve gül kokulu olmalı, ekşi ve fazla sulu olmamalıdır. Şerbetlerde kar ve buz olacak, tas ve kaseleri temiz olacak.” Böylece Osmanlı’da şerbete verilen önemi daha net olarak görmekteyiz.

13. İstanbul’da Osmanlı Mutfağı üzerine çalışan birçok restoranda şerbet kültürü, bugün hâlâ devam ettirilmeye çalışılmaktadır; ancak daha çok sadece ramazanlarda sembolik olarak sunulan bir kültür mirasına dönüşmüştür.